Grænjaxlinn

Jarðskjálftinn í Japan færði ströndina um 2,4 metra og breytti möndulhalla jarðar

Jarðskjálftinn sem reið yfir Japan síðastliðinn föstudag er sá sjöundi öflugasti í sögunni. Hann var 8.9 á Richter og er einungis ögn minni en sá sem skók Indlandshaf á annan í jólum 2004 sem var 9.0, og var mörg hundruð sinnum sterkari en jarðskjálftinn sem lagði Haítí í rúst fyrir rúmu ári síðan. 

Samkvæmt GPS mælum hefur tilfærslan á strandlengju Japan numið 8 fetum eða 2,4 metrum og virðist það eiga um stóran hluta strandlengjunnar að sögn Kenneth Hudnut jarðeðlisfræðingi hjá Jarðvísindastofnun Bandaríkjanna (USGS). 

Skjálftinn færði einnig til möndul jarðar um 10 cm. Í skjálftanum í Chile í mars 2010 (sem var 8.8 á Richter) færðist möndull jarðar til um 8 cm sem þýddi að dagurinn styttist um 1,26 míkrósekúndur. 

Eftirskjálftar skekja Japan enn og eru hafa yfir 250 eftirskjálftar mælst yfir 5.0 á Richter og yfir 12 þeirra yfir 6.0 á Richter. Suðurlandsskjálftinn sem reið yfir 29. maí 2008 var 6,3 á Richter. Jarðskjálftar af þeirri stærðargráðu sem þeir hafa verið í Japan og Chile geta ekki átt sér stað á Íslandi, en stærstu skjálftar hér eru taldir geta varið upp í 7,0 á Richter. Ástæðan er sú að sterkustu skjálftarnir verða þar sem að flekarnir ganga undir hvorn annan og þar myndast annað hvort há fjöll líkt og Andes fjöllin í Suður Ameríku og hyldýpi líkt og úti fyrir ströndum Japans þar sem dýpstu gjárnar eru yfir 10.000 metra djúpar. 

Þegar Kyrrahafsplatan þrýstist undir Asíuplötuna safnast upp spenna sem nú var að losna úr læðingi. Þá kippist Asíuplatan upp og lyftir upp hafinu sem liggur ofan á henni - og skapar flóðbylgjuna sem er mun banvænni og hættulegri en jarðskjálftinn sjálfur. Hægt er að sjá fyrir og eftir myndir hér á vef ABC fréttastofunnar og hér fyrir neðan er myndband sem sýnir ógnarmátt flóðbylgjunnar. Fylgist með vatnsyfirborðinu á húsinu með skiltunum og sjáið hvað það hækkar gríðarlega hratt:

 

Einungis nokkrir dagar eru síðan jarðskjálfti upp á 6,3 skók Christchurch í Nýja Sjálandi og varð yfir 150 manns að bana. Jarðfræðingar telja að ólíklegt sé að tengsl séu þarna á milli enda mjög langt á milli skjálftasvæðanna. Mörgum þykir sem mikil fjölgun hafi orðið í stórum skjálftum en það er ekki raunin. Það sem hefur gerst er að mannfólki hefur fjölgað mikið og hafa skjálftarnir orðið nærri þéttbýlum svæðum. Það er ástæðan fyrir því að tjón og mannfall hefur verið óvenju mikið.

Hjörtur

Lesið einnig:
Jarðskjálftinn í Chile færði möndul jarðar og stytti daginn 

Hættulegasta eldfjall Indónesíu að því komið að gjósa

Merapi eldfjallið á eyjunni Jövu í Indónesíu er talið vera að því komið að gjósa. Fjallið er með þeim virkustu í heimi. Það hefur ausið eldi og brennisteini yfir Jövu í 10.000 ár og gýs að meðaltali á fjögurra ára fresti. Alvarlegasta gosið í seinni tíma varð 1930 er það varð 1.300 manns að bana.

Aukinnar virkni hefur orðið vart við eldstöðina að undanförnu með tíðari jarðskjálftum og hefur sést í nýtt hraun. Hættustigið var því hækkað af öðru yfir á þriðja stig 21. september síðastliðinn. Hefur öll umferð verið bönnuð í næsta nágrenni við gíginn. Íbúabyggð er þétt í kringum fjallið og eru þorp allt upp í 1.700 metra hæð í fjallinu. Um 3 milljónir manna búa á svæðinu og stærsta borgin, Yogyakarta, hýsir um 400.000 manns. Í flestum gosum í fjallinu hefur hraunið flætt í um 6 kílómetra frá gígnum en nú telja eldfjallafræðingar að hraunið gæti flætt allt að 25 kílómetra frá gígnum. 

Er Merapi gaus 2006 fylgdi gosinu skjálfta upp á 5.6 á Richter sem varð 5.000 manns að bana og gerði yfir 200.000 manns heimilislaus. Gosið sjálft varð aðeins tveimur að bana en 17.000 manns þurftu að yfirgefa heimili sín. Það sem skapar mestu hætturnar í gosunum eru svokölluð pyroclastic flóð sem er sjóðandi heitt gas sem streymir niður hlíðarnar. 

Hjörtur

Jarðskjálftinn í Chile færði möndul Jarðar og stytti daginn

Dr. Gross, vísindamaður hjá NASA hefur reiknað út áhrif skjálftans í Chile sem varð á laugardagsmorgun. Skjálftinn var 8.8 á Richter, sá 7. sterkasti sem mælst hefur frá upphafi og meira en 700 sinnum aflmeiri en skjálftinn sem varð á Haítí.

Þó eyðileggingin hafi verið mun minni í Chile þá stafar það af staðsetningu skjálftans. Á Haítí varð skjálftinn örfá kílómetra frá höfuðborginni sem er 3 milljón manna borg og mjög ofarlega í jarðskorðuna sem yfirleitt veldur meiri eyðileggingu. Skjálftinn í Chile varð úti fyrir strönd landsins og mun dýpra í jarðskorpunni. En þó eyðileggingin hafi verið minni voru áhrif hans á jarðkúluna margfalt meira. Þau voru jafnframt meiri heldur en skjálftinn í Indlandshafi annan í jólum 2004 sem kom af stað flóðbylgju sem kostaði yfir 200.000 manns lífið. Sá skjálfti var 9.0 á Richter.

Dr. Gross segir að skjálftinn hafi hnikað möndulhalla Jarðarinnar um 8 sentímetra og aukið snúningshraða hennar þannig að dagurinn er nú um 1.26 míkrósekúndum styttri en hann var fyrir skjálftann. Flestir hefðu nú væntanlega þegið að lengja aðeins í sólarhringnum frekar en að stytta. Það er samt engin ástæða til að örvænta. 1 míkrósekúnda er einn milljónasti úr sekúndu og því mun þetta ekki hafa merkjanleg áhrif á okkar daglega líf.

Ástæðan fyrir því að þessi skjálfti hafði svona mikil áhrif er að hann varð í misgengi sem gengur upp eftir allri Suður-Ameríku og upp fyrir miðbaug á meðan jarðskjálftinn í Indónesíu varð á misgengi sem er mun afmarkaðra.

Hægt er að lesa meira um þetta á vef NASA.

Hjörtur

Gríðarstór aurskriða á Ítalíu fest á filmu

Mikil aurskriða varð í gær í bænum Maierato á Ítalíu í kjölfar mikilla rigninga. Yfirvöld á staðnum höfðu rýmt heimili um 200 manns er hlíðin fór að skríða niður yfir bæinn. Á myndbandinu má sjá hvernig gríðarstór fleki mjakast hægt og rólega niður á meðan fólk hrópar á íbúana að forða sér.

Hjörtur

(via BBC)