Grænjaxlinn

Bólivía setur lög um móður jörð

Á þinginu í Bólivíu hefur verið lagt fram frumvarp um ný lög um móður jörð þar sem náttúran er gerð jafnrétthá mannfólkinu. 

Lögunum er ætlað að tryggja að náttúran "verði ekki fyrir áhrifum af risamannvirkjum og þróunarverkefnum sem hafa áhrif á jafnvægi vistkerfa og samfélög íbúanna á svæðunum." Lögin um móður Jörð eru samstarfsverkefni stjórnvalda og grasrótarsamtaka í Bólivíu og í þeim eru náttúruauðlindir skilgreindar sem "blessanir". Lögunum er ætlað að leiða til róttækra aðgerða til verndunar náttúrunnar, minnkunar á mengun og stjórnunar á iðnaði. 

Í heimsspeki innfæddra er Pachamama, eða Móðir Jörð, lifandi vera. Í frumvarpinu segir: "Hún er heilög, frjósöm og uppspretta alls lífs sem fæðir og klæðir allar lífverur í legi sínu. Hún er varanlegu jafnvægi, samspili og samskiptum við veröldina. Hún er samsetning allra vistkerfa og allra lífvera og sjálfkrafa samspili þeirra."

Landið hefur fengið ákúrur frá Bandaríkjunum og Bretlandi fyrir róttækar kröfur um lækkun kotvísýrings í loftslagsumræðum Sameinuðu þjóðanna. Í lögunum eru tilgreind 11 ný lög sem tryggja réttindi náttúrunnar. Þau eru meðal annars: rétturinn til lífs og tilveru; rétturinn til áframhaldandi hringrásar lífsins og þróunar óháð mannlegum inngripum; rétturinn til hreins vatns og hreins lofts; rétturinn til jafnvægis; rétturinn til að vera ekki mengaður; og rétturinn til þess að halda frumum og genum óbreyttum. 

Evo Morales, fyrsti "innfæddi" forseti Suður-Ameríku hefur verið ötull gagnrýnandi stórveldanna og tregðu þeirra til að takmarka hækkun hitastigs við 1°C. Meðal þess sem hann hefur gagnrýnt harðlega er að á meðan Bandaríkin verja 689 milljörðum dollara í varnarmál, eru þeir einungis tilbúnir að verja 10 milljörðum dollörum til varnar loftslagi Jarðar.

 

Lögin eru sögð þau fyrstu sinnar tegundar en áður hefur Ekvador sett ákvæði um móður Jörð í stjórnarskrána sína. Það verður fróðlegt að sjá hvort og þá hvernig ákvæði um íslenska náttúru verður í þeirri stjórnarskrá sem nú er verið að skrifa hér á landi.

Hjörtur 

(via The Guardian)

Hættulegasta eldfjall Indónesíu að því komið að gjósa

Merapi eldfjallið á eyjunni Jövu í Indónesíu er talið vera að því komið að gjósa. Fjallið er með þeim virkustu í heimi. Það hefur ausið eldi og brennisteini yfir Jövu í 10.000 ár og gýs að meðaltali á fjögurra ára fresti. Alvarlegasta gosið í seinni tíma varð 1930 er það varð 1.300 manns að bana.

Aukinnar virkni hefur orðið vart við eldstöðina að undanförnu með tíðari jarðskjálftum og hefur sést í nýtt hraun. Hættustigið var því hækkað af öðru yfir á þriðja stig 21. september síðastliðinn. Hefur öll umferð verið bönnuð í næsta nágrenni við gíginn. Íbúabyggð er þétt í kringum fjallið og eru þorp allt upp í 1.700 metra hæð í fjallinu. Um 3 milljónir manna búa á svæðinu og stærsta borgin, Yogyakarta, hýsir um 400.000 manns. Í flestum gosum í fjallinu hefur hraunið flætt í um 6 kílómetra frá gígnum en nú telja eldfjallafræðingar að hraunið gæti flætt allt að 25 kílómetra frá gígnum. 

Er Merapi gaus 2006 fylgdi gosinu skjálfta upp á 5.6 á Richter sem varð 5.000 manns að bana og gerði yfir 200.000 manns heimilislaus. Gosið sjálft varð aðeins tveimur að bana en 17.000 manns þurftu að yfirgefa heimili sín. Það sem skapar mestu hætturnar í gosunum eru svokölluð pyroclastic flóð sem er sjóðandi heitt gas sem streymir niður hlíðarnar. 

Hjörtur

Hvirfilvindur rífur upp kornakur í Queensland í Ástralíu

Fjölskylda á bóndabæ í Queensland í Ástralíu náði myndbandi af því þegar hvirfilvindur myndaðist á kornakrinum þeirra. Eftir að hafa rifið sér leið í gegnum akurinn tekur hvirfillinn stefnuna á landbúnaðartæki og þeytir þeim í loftið og setur síðan stefnuna á heimili fjölskyldunnar.

Hjörtur

(via AP)

Gríðarstór aurskriða á Ítalíu fest á filmu

Mikil aurskriða varð í gær í bænum Maierato á Ítalíu í kjölfar mikilla rigninga. Yfirvöld á staðnum höfðu rýmt heimili um 200 manns er hlíðin fór að skríða niður yfir bæinn. Á myndbandinu má sjá hvernig gríðarstór fleki mjakast hægt og rólega niður á meðan fólk hrópar á íbúana að forða sér.

Hjörtur

(via BBC)

Loftslagsþing Sameinuðu þjóðanna hefst í næstu viku

Árni Finnsson formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands skrifaði þennan gestapóst.

Í næstu viku hefst 15. loftslagsþing Sameinuðu þjóðanna í Kaupmannahöfn. Hið fyrsta var haldið árið 1995 en Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar (www.unfccc.int) var samþykktur í Ríó árið 1992.

Aðildarríkina hafa í samræmi við samþykktir 13. loftslagsþingsins í Bali árið 2007 stefnt að tímamótasamþykkt í Kaupmannahöfn er leysi af hólmi Kyoto-bókunina frá 1997. Ekki þykir seinna vænna því Kyoto-bókunin rennur út 2012 og eigi nýr sáttmáli að vera lagalega bindandi verða þjóðþing aðildarríkjanna að fullgilda samkomulagið í tíma og veitir ekki af þremur árum. Mikið liggur því við að samkomulag náist í Kaupmannahöfn.

Önnur ástæða þess að mikið liggur á er að takist ekki að hámarka losun gróðurhúsalofttegunda á heimsvísu innan 5 ára (ekki er talið raunhæft að ná því fyrr) og draga síðan hratt úr útstreymi ghl næstu áratugi þar á eftir er vonlítið um að samfélagi þjóðanna takist að stöðva hraðar loftslagsbreytingar heldur munu jöklar heims, smáir sem stórir, bráðna. Óhjákvæmilega.

Nú þykir nánast vonlaust að samkomulag takist í Kaupmannahöfn um lagalega bindandi samkomulag; samkomulag er bindi aðildarríkin að þjóðarrétti. Ein helsta ástæða þess er að mikið vantraust ríkir milli ríkja þriðja heimsins og iðnríkjanna. Hin fyrr nefndu telja að loforð iðnríkja um fjárhagslega og tæknilega aðstoð til að þróast með sjálfbærum hætti hafi reynst hjóm eitt. Þau eigi þvi engan annan kost en að þróast með sama mengandi hætti og iðnríkin auðguðust á.

Mörg þróunarríki sjá einnig fram á hrikalegar afleiðingar loftslagsbreytinga, eyðimerkurmyndun, hækkun yfirborðs sjávar, aukna tíðni ofsaveðurs og annarra búsifja; að iðnríkin hafi í litlu uppfyllt gefin loforð um aðstoð til að verjast þeim.

Bent hefur verið á að innan fárra áratuga muni Hollendingar þurfa að efla flóðvarnir gríðarlega vegna hækkunar yfirborðs sjávar en kostnaðinn muni þeir ráða við og tækninni ráða þeir yfir. Á hinn bóginn muni fátæk ríki á borð við Líberíu eða Bangladess alls ekki gera það. Hvorki fjárhagslega né tæknilega. Þó er það svo að iðnríki á borð við Holland bera langmesta ábyrgð á þeim vanda sem upp er kominn.

Ástralía og Nýja Sjáland hafa boðist til að taka á móti landflótta íbúum láglendra eyja í Kyrrahafi sem verða landlausir þegar yfirborð sjávar hækkar. En hvaða ríki munu taka á móti hundruðum milljóna íbúa láglendra delta á borð við Bangladess, Kalkútta eða Níl?

Ráðstefnan í Kaupmannahöfn snýst því að miklu leyti um réttlætismál. Rétt þróunarríkja til að þróast með sjálfbærum hætti, jafnan rétt íbúa heimsins til að nýta andrúmsloftið með sjálfbærum hætti.

Við bendum á ágæta umfjöllun Fréttaauka ríkissjónvarpsins s.l. sunnudag. Sjá http://dagskra.ruv.is/sjonvarpid/4504973/2009/11/29/

Kv. Árni Finnsson.
Náttúruverndarsamtökum Íslands

---

Ef þú ert með áhugaverðar greinar um umhverfismál eða grænan lífsstíl sem þú vilt fá birtar á Grænjaxlinum, sendu okkur þá póst á vefjakrot@scope.is

Earth Hour kl. 20:30 í kvöld - 60 mínútur í myrkri

Andri Snær Magnason stóð fyrir því að slökkt væri á Reykjavík í klukkustund í september 2006. 31. mars 2007 gerði Sidney hið sama og ári seinna voru 60 borgir um allan heim sem slökktu öll ljós í klukkustund. Í dag, 28. mars 2009, er aftur komið að þessum 60 mínútum þar sem fólk um allan heim slekkur ljósin í virðingarskyni við umhverfið. Tekur sér 60 mínútur frá hraða og munaði rafmagnsins og hugsar aðeins um önnur gæði lífsins.



Hjörtur

Umhverfissinnar ekki ánægðir með Palin

Umhverfisverndarsinnar eru ekki hrifnir af varaforsetaefni John McCain sem hann tilkynnti í dag, konu að nafni Sarah Palin. Sarah er 44 ára, 5 barna móðir og fyrrverandi fegurðardrottning. Hún er fylkisstjóri Alaska og hefur átt farsælt samstarf við olíufélögin.

Umhverfissinnar eru hins vegar ekki alveg jafn hrifnir af henni og olíufélögin. Það sem fer mest fyrir brjóstið á umhverfisverndarsinnum er einkum þetta þrennt:

1. Meiri olíuboranir eru lausnin
Palin hefur lýst því yfir að frekari olíuboranir í Alaska, meðal annars á friðlýstum verndarsvæðum, séu rétta lausnin á orkuvanda Bandaríkjanna.

2. Ísbirnir þurfa enga verndun
Hún hefur farið í mál við ríkisstjórnina til þess að reyna að snúa ákvörðun þeirra um friðun ísbjarnarins.

3. Hlýnun jarðar er ekki okkar vandamál
Hún hefur lýst því yfir að þó að Alaska finni mest fyrir hlýnun jarðar, þá sé hún sannfærð um að það hafi ekkert með mannfólkið að gera. Þrátt fyrir að sé þvert á það sem allir vísindamenn segja í dag.

Það verður fróðlegt að sjá hvaða áhrif Sarah Palin mun hafa í kosningabaráttunni. Það er ekki ólíklegt að hún muni geta náð í einhverja Hillary aðdáendur sem ekki þola Obama eftir kosningabaráttuna. En aðrar konur eru móðgaðar ef McCain heldur að gömul fegurðardrottning sé nóg til að fá atkvæði.

Hjörtur

Heimildir:
The Daily Green
USMagazine.com

Grænjaxlinn er hluti af tímaritavefnum Vefjakrot.is og fjallar um umhverfismál og grænan lífsstíl. Þú getur fengið Grænjaxlinn í áskrift í RSS eða tölvupósti með því að skrá netfangið þitt í reitinn hér efst til hægri.

Menning og náttúra á sunnanverðum Vestfjörðum

Gönguhátíðin Svartfuglinn hefst núna næstkomandi fimmtudag, 24. Júlí og stendur til sunnudagsins 27. Júlí. Á hátíðinni gefst frábært tækifæri á að kynnast menningu og náttúru sunnanverðra vestfjarða, en svæðið hefur verið mikið í umræðunni upp á síðkastið vegna hugsanlegrar olíuhreinsistöðvar. Á hátíðinni er boðið upp á göngur með leiðsögn auk þess sem boðið er upp á ýmsar uppákomur og viðburði.

Nú í ár verða fjórar dagsgöngur í boði, miserfiðar.. Fyrsta daginn verður gengið Látrabjargið með Gísla Má Gíslasyni líffræðingi og mun hann fræða göngufólk um sögu og lífríki bjargsins, en fáir ef nokkur þekkir bjargið jafn vel og Gísli.

Á föstudaginn mun Gísli Súrsson taka á móti gestum á Auðabæ í Geirþjófsfirði. Siglt verður á báti frá Bíldudal og gengið verður um söguslóðir Gísla. Elfar Logi Hannesson mun flytja einleik sinn um Gísla Súrsson og sviðsmyndin er náttúran eins og hún var fyrir þúsund árum síðan þegar Gísli var veginn. Boðið verður upp á siglingu til baka eða göngu yfir að fossinum Dynjanda þar sem rúta mun taka á móti fólkinu og flytja það til baka.

Áskorun hátíðarinnar er flóttaleið Bjarna á Sjöundá. Hann var handtekinn fyrir morð og sat í varðhaldi á Haga á Barðaströnd. Þaðan strauk hann og fór fyrir Stálfjall, ófæra leið öllum nema þeim sem þekkja leynistíga í gegnum klettana. Leiðin er mjög seinfarin og einungis fyrir mjög vant göngufólk. Á leiðinni verður komið við í surtabrandsnámunum í Stálfjalli, stærstu námugöngum á Íslandi, og í kaldri Skor, þaðan sem Eggert Ólafsson ýtti í sína hinstu för. Fyrir þá sem ekki leggja í áskorunina vil ég benda á Tálknafjör á Tálknafirði með útimarkaði og dagskrá og áhugaverðan fyrirlestur Adolfs Friðrikssonar fornleifafræðings um uppgröftinn á Hring í Hringsdal sem haldinn verður kl. 15 í Minjasafninu á Hnjóti.

Sunnudagurinn er öllu léttari en hann hefst á kynningu í Hringsdal þar sem sagt verður frá merkum fornleifauppgreftri á víkingnum Hring. Siðan verður boðið upp á létta göngu úr Selárdal og yfir í Verdali. Í Selárdal verður safn Samúels, listamannsins með barnshjartað skoðað og síðan verður haldin ungmennahátið í gömlum stíl.

Frítt er í allar göngur en greiða þarf sérstaklega fyrir rútu og bátsferðir. Hátíðin er fjármögnuð með frjálsum framlögum þátttakenda auk styrkja frá Sparisjóði Vestfjarða, Vesturbyggð, Odda hf. á Patreksfirði, Tálknafjarðarhreppi og Sæferðum (Breiðafjarðarferjunni Baldri). Það er Arnfirðingafélagið sem stendur fyrir hátíðinni í samstarfi við tímaritið Útiveru.

Nánari upplýsingar um dagskránna er að finna á www.svartfuglinn.is.

Með bestu kveðju
Hjörtur

Burma fyrir og eftir fellibylinn

Á myndunum hér fyrir neðan má sjá hvaða áhrif fellibylurinn hafði á Burma. Efri myndin er tekin 15. apríl og neðri myndin er tekin 5. maí, eftir fellibylinn. Eins og þið sjáið, eru gríðarleg landssvæði farin á kaf í sjó.

Myndirnar eru frá NASA og voru teknar með Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer (MODIS), infrarauðri myndavél á Terra gervitunglinu. Mestu flóðin eru við ósa Irrawaddy árinnar og suður og austur af höfuðborginni Rangoon (Yangon á kortinu).

Sameinuðu þjóðirnar áætla að 1,5 milljónir manna séu í nauð vegna fellibylsins og allt að 100.000 manns hafi farist.

Hjörtur
(via Scientific American)

Umhverfisdagar í Háskóla Íslands

Umhverfisdagar í Háskóla Íslands
Dagana 1.-3. apríl 2008 verða Umhverfisdagar í Háskóla Íslands haldnir í fyrsta skipti. Tilgangur daganna er að auka umhverfisvitund meðal stúdenta og starfsfólks skólans. Að þessu sinni verður athygli einkum beint að endurvinnslu og neyslu. Að Umhverfisdögum standa Gaia - félag meistaranema í umhverfis- og auðlindafræðum, Stúdentaráð Háskóla Íslands og Stofnun Sæmundar fróða um sjálfbæra þróun við HÍ.

Dagskrá Umhverfisdaga er mjög spennandi. Nefna má opna kynningarbása á Háskólatorgi, kvikmyndasýningu, fyrirlestra, spurningakeppni (umhverfis-quiz) og lokahátíð á Grand Rokk. Nánari upplýsingar um einstaka dagskrárliði er að finna á viðburðadagatali á forsíðu www.hi.is

Dagskrá Umhverfisdaga í Háskóla Íslands
1. apríl:
11:30
Opnir básar á Háskólatorgi - umhverfisvænar vörur og lausnir
16:40
Sýning heimildamyndarinnar „We Feed the World“ (96 mín – enskur texti) og umræður í lok myndar um efni hennar.
Stofa HT-105, Háskólatorgi.
2. apríl:
12:00 – Stofa HT-104, Háskólatorgi.
Hádegisfyrirlestrar Umhverfisdaga: Kaupa fyrst, henda svo?
Tilraunir á áhrifum verðs á kauphegðun íslenskra neytenda
- Valdimar Sigurðsson, lektor við viðskiptadeild HR

Úrgangsmálin á höfuðborgarsvæðinu: Hver og einn skiptir máli í góðri meðhöndlun með gott hráefni
- Ragna Ingibjörg Halldórsdóttir, deildarstjóri gæða- og þjónustusviðs Sorpu

20:30 – staður: Highlander, Lækjargötu 10.
Umhverfis-Quiz - Spurningameistari er Katrín Jakobsdóttir.

3. apríl:
21:00 – staður: Grand Rokk, Smiðjustíg 6.
Lokahátíð Umhverfisdaga á Grand Rokk!