Fullorðinslegt?

Björk Guðmundsdóttir söngkona svarar grein Árna Johnsen frá því á miðvikudaginn í Morgunblaðinu í dag.

Fullorðinslegt?

Árni Johnsen kallar mig barnalega fyrir að vilja vernda náttúruna. Skrýtið því mér finnst einmitt hálfbarnalegt að þegar allur heimurinn er á tánum yfir því að næstu 50-100 árin muni gróðurhúsaáhrif jafnvel farga mannkyninu, þá hækkum við koltvísýringslosun Íslands upp í 17 tonn á hvern einstakling, sem setur okkur í þriðja sæti í heiminum, á eftir Ástralíu og Bandaríkjunum. 10 af þessum tonnum eru út af álverunum þremur sem eru komin. Ef við byggjum álver á Húsavík og Helguvík stefnum við hærra? Verðum við efst? Mesti mengunarvaldurinn í heiminum? Barnalegt eða fullorðinslegt? Það er spurning ... Álverin sem komin eru, þau verða áfram, hjá því verður ekki komist. En samt finnst mér eitthvað svo barnalegt að selja orkuna á þriðjungi af því verði sem Alcoa borgar í Evrópu og Ameríku. Við gætum virkjað þriðjungi minna ef við fengjum allan ágóðann. Og svo flytja menn allt óunnið úr landi í stað þess að hanna eitthvað nytsamlegt og setja “made in Iceland” á gripinn. Af hverju ekki að framleiða einhverja hluti áður en við bræðum meira?
   

Af hverju, eins og þegar við veiddum þorskinn, höfðum við bara áhuga á fyrsta stiginu, útvega hráefni, en ekki klára dæmið? Af hverju þurfum við ennþá að leika nýlendu þar sem við vinnum öll skítverkin? Fyrir annaðhvort Dani, Bandaríkjaher eða Alcoa og fáum ekki mikið í staðinn. Er ekki barnalegt að selja sig svona ódýrt? Árni talar um ruddalegt brotthvarf hersins – af hverju ætti Alcoa ekki að verða jafn ruddalegt einhvern daginn? Og langflestir sem unnu hjá hernum eru komnir í aðra vinnu. Við ættum að fagna því. Jónas frá Hriflu kallaði Halldór Laxness barnalegan fyrir skoðanir sínar á náttúruvernd. Halldór barðist meðal annars fyrir varðveislu Gullfoss. Og kannski var Ólafur Thors barnalegur þegar hann neitaði Bandaríkjaher um fjórar herstöðvar hér í staðinn fyrir þessa einu. Þeir hefðu jú malbikað hringveginn í staðinn og við “grætt” heilmikið. En þá hefði Ísland hrunið með kalda stríðinu með tilheyrandi atvinnuleysi. Við hefðum ekki kunnað að koma neinu í verk nema spyrja Bandaríkjamenn um leyfi. Svipað og hvernig Grænlendingar eru háðir Dönum enn í dag.

Af hverju ættum við að verða háð öðrum? Mér finnst það barnalegt. Kannski finnst Árna Johnsen barnaleg sjálfstæðisbarátta Íslendinga. Var Jón Sigurðsson bara með rómantíska tilfinningasemi þegar hann vildi að þjóðin gerði allt sjálf þar sem það er miklu erfiðara og eins og allir vita: að hlúa að grasrót, byrja alveg frá grunni og byggja upp heilt land tekur langan tíma, af hverju að vera að þessu veseni þegar við getum látið Dani/USA/Alcoa borga allt fyrir okkur? Ég vil benda Árna á, að þvert á vitneskju hans veit ég ýmislegt um grasrót. Hef bráðum 30 ára reynslu. Alveg frá því að Skífan og Steinar á sínum tíma buðu okkur samninga tókum við þá afstöðu að gera allt sjálf – þar til í dag hef ég aldrei selt mig. Sykurmolarnir fengu á sínum tíma stór tilboð frá stórum fyrirtækjum en við vildum alltaf eiga okkur sjálf og ekki skulda neinum neitt.

Ég hef t.d. alltaf sagt nei við öllum auglýsingum. Ég hef hitt mikið af erlendum tónlistarmönnum sem hafa verið í svipaðri stöðu og ég hvað frægð og sölu platna varðar en hafa síðan látið freistast og skrifað undir “stóra samninginn”, selt þar með sjálfstæði sitt og seinna þegar verr hefur gengið fá þeir ekkert gefið út eða neyðast til að skrifa tónlist sem er ritstýrt af hljómplötufyrirtækinu. Um það eru til margar sögur. Það er bara ekki gott að setja sig í svona veika stöðu, vera svona undir öðrum kominn.

Það er rétt hjá þér, Árni, ég veit ekkert um það hvernig það er að vera atvinnulaus úti á landi en ég veit ýmislegt um hvernig á að byrja á litlu fyrirtæki, hvernig þarf að hlúa að því, trúa á það þegar enginn annar gerir það og freistast ekki til að selja sig ódyrt stærri fyrirtækjum þegar fer aðeins að ganga, maður þarf að vökva og sinna því í gegnum erfiðu tímana til að eiga skilið ávextina sem koma seinna. Það verður að verja plöntuna öll árin á leiðinni, þangað til hún verður stór, plantan þín verður ekki heilbrigð og frumleg nema maður hafi með þolinmæðinni hlúð að henni og nostrað alla leið. Það þarf að segja nei við spillingu og alls kyns freistingum um að taka “short cut” inn í “big time” og ég get lofað þér að það að byggja eitt stærsta álver í heimi í samvinnu við Alcoa er “short cut”. Lyktin finnst langar leiðir.

Ég vil líka benda Árna á að ég kem ekki einu sinni á ári til Íslands. Ég hef verið hér helming tímabilsins frá 1993 og meðlimir Sigur Rósar búa hér enn og gott að minnast á að þeir byggðu hljóðver í Mosfellskvosinni og hafa unnið flestar plötur sínar þar.
    Þegar ég tala um að ímynd Íslands sé mikilvæg Íslendingum sem vinna erlendis var ég ekki bara að tala um mig og Sigur Rós. Ég hef minnstar áhyggjur af okkur. Ég er að tala um hinar fjöldamörgu útflutningsvörur eins og skyr, vatn, fisk, lífrænt lambakjöt, ferðamennsku, jarðvarmaþekkingu og meira segja Ólafur Ragnar Grímsson, háttvirtur forseti Íslands, er farinn að halda fyrirlestra erlendis um græna orku Íslands. Svo ekki sé minnst á það sem gæti orðið, ef við höldum okkur grænum. Ég er þeirrar skoðunar að við gætum nýtt ímynd Íslands erlendis miklu miklu betur. Selt t.d. lífrænt grænmeti, heilsuvörur, snyrtivörur, mjólkurvörur og fleira og fleira. Erlendis eru margir tilbúnir að borga miklu meira fyrir lífræna vöru frá grænu landi.

Mesta trúna hef ég á ímynduarafli landans. Þar hef ég reynslu líka, Árni. Íslenski tónlist, sem hefur apað eftir erlendum hugmyndum hefur ekki gengið vel erlendis. Það eiga list og “bisness” sameiginlegt: frumleg hugsun hjálpar ...

Geir Haarde fékk um daginn verðlaun Newsweek sem grænasti forsætisráðherra heims. Ef við samykkjum fleiri álver verðum við ekki lengur grænust. Við verðum ein stærsta málmbræðsla í heimi og sú þjóð sem mengar mest á mann. Ótal atvinnumöguleikar verða úr sögunni. Það er á stefnuskrá margra fyrirtækja í framtíðinni að vinna aðeins með fyrirtækjum og löndum sem eru græn. Möguleikar okkar á að vinna með t.d. Google myndu hverfa ef við höldum ekki í þá ímynd sem Ísland hefur.

Við getum ekki bæði verið græn og ekki græn, því miður. Látrabjarg, stærsta fuglabjarg Evrópu, gæti orðið fjölsóttur þjóðgarður. Íbúar héraðsins þar hafa mikinn áhuga á því. En ætla líka að reisa olíuhreinsunarstöð. Það tvennt fer ekki saman. Ef við virkjum allar árnar okkar munu hrygningarstöðvar þorsksins raskast, jafnvel hverfa. Við stöndum frammi fyrir vali: þorskinn eða virkjanir?

Og svo eitt, Árni, sem mér hefur alltaf fundist svo barnalegt: að hafa of einsleitan atvinnuveg í svona litlu landi. Hversu oft höfum við brennt okkur á að t.d. allir veiddu síld og þegar hún hvarf þá varð kreppa, manstu þegar allir opnuðu vídeóleigur í einu og svo fór helmingurinn á hausinn (sólbaðsstofupakkinn líka eftirminnilegur) ... Við getum kannski unnið í kringum álverin þrjú sem komin eru, neyðumst til að gera gott úr því, en af hverju ekki fá fjölbreytni í þetta og restin af störfunum sem upp á vantar gæti komið frá svo mörgu öðru. Án þess að selja sál sína fyrirtæki sem er mannréttindabrjótur, hergagnaframleiðandi og á bannlista á mörgum stöðum í heiminum.

Þegar Íslendingar hófu sjálfstæðisbaráttuna var ekki til nein ein galdralausn. Ekki heldur núna. Skemmtileg, frjó samfélög eru ekki búin til úr einni lausn.

Árni, þú hefur kannski rétt á því sem stoltur utanbæjarmaður að taka ekki við ráðleggingum frá listaspíru úr 101 Reykjavík (sem er hvort eð er aldrei á landinu heldur alltaf að drekka kampavín með útlendingum í útlöndum), en af hverju að leggjast á hnéskeljarnar fyrir framan Alcoa fyrst þið eruð svona sjálfstæð og sjáfum ykkur nóg? Annars finnst mér ekki lengur rétt að stilla þessu álver-ekki-álver-rifrildi upp eins og það sé landsbyggðin á móti Reykjavík. Þetta er ekki svona svart og hvítt því síðustu ár hafa verið stofnuð alls konar fyrirtæki á landsbyggðinni. Grasrót sem byrjar smátt, en hver veit hvað verður eftir fimm ár? 10 ár? T.d. Hvalasafnið á Húsavík, tónlistarfólk um allt land, háskólaþorpið á Hólum, Villimey á Vestfjörðum, Geoplank í Grindavík, Vogafjós í Mývatnssveit, fuglasafnið á Mývatni, Hvíldarklettur: sjóstangveiði fyrir vestan, Landnámssetrið í Borgarnesi, Strandagaldur: Galdrasetrið á Ströndum, Háskólinn á Akureyri hefur vaxið heilmikið, Sjóræningjasafnið á Patreksfirði, Aldrei fór ég suður-hátíðin á Ísafirði, Skálanes og Lunga á Seyðisfirði. Mér þætti gott að heyra frá því fólki.

Flestir vísindamenn erlendis eru sammála um að framtíðin sé í sólarorku. Af hverju ekki leggja í rannsóknir þar og verða einir af frumkvöðlunum?

Miklu hefur nú þegar verið áorkað, t.d. Bláa lónið (það tók þá 10 ár að fá leyfi fyrir rekstrinum, þetta þótti svo útópískt), Icelandair, Össur, Marel, Marorka, hvalaskoðunin og safnið á Húsavík og 3X stál á Ísafirði. Það vinna 350 manns í ccp í dag við tölvuleiki upp úr hugmynd sem einn maður fékk fyrir 10 árum. Svo má ekki gleyma koltrefjaverksmiðjunni á Sauðárkróki sem mun útvega 60 störf. Mengar lítið, hugsar fram á við! (Flugvélar framtíðarinnar verða ekki smíðaðar úr áli heldur koltrefjum.) Þetta og fleira er í grasrótinni sem á eftir að vaxa, dafna, gróa í heila öld og lengur og þá er ekki búið að telja upp nærri allt því eins og Jón Sigurðsson vissi, Ólafur Thors vissi og Halldór Laxness vissi og við allir Íslendingar vitum ef við setjum höndina á hjartað, bæði álverssinnar og náttúruverndarsinnar, að fátt er eins göfugt og gott fyrir íslensku þjóðina og hlutir sem við höfum sjálf byggt frá grunni, þótt það hafi verið rosa erfitt og tekið miklu lengri tíma en hefðum við verið í þjónustu útlendinga. Þar uppskerum við.

Björk Guðmundsdóttir
(greinin birtist í Morgunblaðinu laugardaginn 14. júní 2008 og er birt hér með leyfi höfundar)

Nánari upplýsingar um tónleika Bjarkar og Sigur Rósar er að finna á nattura.info

Comments

[sveinn ólafsson]

gæti ekki verið meira sammála, finnst eiginlega bara vanta meira af skrifum eftir þig. hvað koma allir túristarnir hingað fyrir? hvað eru allir erlendis svo hrifnir af íslandi fyrir?

grænt ísland og tónlistarfólkið okkar.

[sveinn ólafsson]

björk og sigurrós :D

[Arnar]

..kiss ass

[Kristján Óskarsson]

Björk hversu dásamlegt það er að skrifa svona pistla þá rökstuddirðu ekki einn einasta punkt sem þú reyndir að koma til skila. Barnalegt myndi ég kalla það. ;)

[isak]

flott hjá þér ;)
er alveg sammála þessu
en því miður sér maður að gæti aldrei gengið...
því að við erum með stjórn sem gerir ekkert nema þeir sjálfir græða... alveg sama um þjóðina.. :(
er að meina til hvers ættu þeir að gera eitthvað sem setur þeirra laun og góða líf í hættu?
það er alveg ótrúlega sárt að horfa á þessa kreppu sem er hér nú... þeir þurfa ekki að gera neitt nema laga hér og þar t.d. lækka kostnaðinn sem þeir taka að bensíni og disel.. jafnvel þótt að það væri ekki nema timabundið..en nei þeir þora því ekki..
hehe allavega þyrftum að fá fólk í stjórn sem er tilbúið að vinna að þessu fyrir þjóðina..ekki bara fyrir sjálfan sig.. :/
ég væri alveg ánægður að vera borga þeim þessi háu laun ef þau myndu bara laga þetta og passa að svona komi ekki fyrir (kreppa)
og stuðli einmitt að grænni orku.. :)
sérðu bara t.d. ef við fyndum uppá einhverri umhverfisvænni og ódýrri orku
við gætum orðið ríkari en öll furstadæmin í miðausturlöndunum. :)

hehe allavega orðið langt ég veit :)
þannig að segi nóg í bili

e.s. Björk hefurðu ekki áhuga á að bjóða þig fram í stjórn? ;)

[isak]

flott hjá þér ;)
er alveg sammála þessu
en því miður sér maður að gæti aldrei gengið...
því að við erum með stjórn sem gerir ekkert nema þeir sjálfir græða... alveg sama um þjóðina.. :(
er að meina til hvers ættu þeir að gera eitthvað sem setur þeirra laun og góða líf í hættu?
það er alveg ótrúlega sárt að horfa á þessa kreppu sem er hér nú... þeir þurfa ekki að gera neitt nema laga hér og þar t.d. lækka kostnaðinn sem þeir taka að bensíni og disel.. jafnvel þótt að það væri ekki nema timabundið..en nei þeir þora því ekki..
hehe allavega þyrftum að fá fólk í stjórn sem er tilbúið að vinna að þessu fyrir þjóðina..ekki bara fyrir sjálfan sig.. :/
ég væri alveg ánægður að vera borga þeim þessi háu laun ef þau myndu bara laga þetta og passa að svona komi ekki fyrir (kreppa)
og stuðli einmitt að grænni orku.. :)
sérðu bara t.d. ef við fyndum uppá einhverri umhverfisvænni og ódýrri orku
við gætum orðið ríkari en öll furstadæmin í miðausturlöndunum. :)

hehe allavega orðið langt ég veit :)
þannig að segi nóg í bili

e.s. Björk hefurðu ekki áhuga á að bjóða þig fram í stjórn? ;)

[Jón Grétar]

Ég gæti varla verið meira sammála. Þessi ríkisstjórn hefur verið þekkt fyrir hræðslu. Hræðslu við breytingar og hræðslu við ákvarðanir. Engar nýja hugmyndir má skoða. Ekkert einkaframtak má styðja.

Það er sett allt púðrið í eitt verkefni. Bara eina hugmynd um orkufrekan og mengunarvaldandi iðnað.

Á sama tíma hindrar þessi stjórn einkaframtakið. Hvergi í evrópu er ríkið jafn lélegt í að styðja þróunarvinnu og rannsóknir. Þetta hafði næstum drepið CCP á sínum tíma þar sem að skattalöggjöfin og fleira hér á landi virðist reyna að hindra framgang þróunar og nýsköpunar. Svo ekki sé talað um Nýsköpunarsjóð sem bregst hlutverki sínu og er beinlínis morðingi flestrar nýsköpunar sem þeir koma nálægt. Enginn nema Háskólinn má hér stunda vísindarannsóknir. Ekki það að skólinn fái nú pening til að stunda þær af alvöru.

Sjálfstæðisflokkurinn hefur búið til staðnaða þjóð. Vissulega vel stæða að meðaltali peningalega séð en ekki verður hjá því komist að kalla Ísland staðnað, hugmyndasnautt og án alls dugs og hugrekkis. Ungt fólk skiptist í tvo hópa. Flestir finna til vonleysis og sjá litla framtíð. Hinn hópurinn stefnir í lögfræðinám.

[Jón Grétar]

Kristján Óskarsson: Ekki rökstuddiru sjálfur þessi skrif þín....

[Jenni]

Frábært svar!

Þetta er svar við bréfi Árna, það að rökstyðja svarið kallar á langan heimildarlista sem ekki passar inní morgunblaðið.

[Elísa Sjöfn]

já allt of margir vilja því miður alltaf fara styrstu leiðina. Það boðar aldrei gott !

Stjórnmálafólkið á landinu er til skammar ! í fyrsta lagi ... að treysta Árna Johnsen eftir það sem hann gerði ?? stal frá þjóðinni .. er ekki skylda að vera með hreynt sakavottorð fyrir þetta starf ? ef ekki þá ætti það að vera !

Eitt grænasta verksmiðja á landinu sem ég veit um er Þörungaverksmiðjan á Reykhólum .. hún er lífrænt vottuð af Tún ehf slóðin er http://www.thorverk.is

ég myndi endilega vilja einhvern í stjórnina sem væri með þinn hugsunarhátt .... þú hefur sannað það að betra sé að fara löngu leiðina og ekki freistast....

tek undir með ísak .... viltu ekki bara bjóða þig fram :D

[Alexander]

Talandi um að jarða spilltann stjórnmálamann

[Ólafur Þór Eiríksson]

Já en vita skaltu að það skiptir engu hvað maðurinn gerir vegna þess að náttúran sjálf veldur mestri röskun sjálf eins og dæmin sanna.

Farðu frekar á www.netsaga.is og njóttu lífsins á meðan þú ert hér, en vertu ekki
að eyða tíma í eikkað sem einar náttúruhamfarir gera að engu !!!!!!!!!!!!

[Ottó Örn]

Bravó Björk. Meira af þér og ég brosi meira!

[sveinn ólafsson]

mér finnst nú eiginlega eitt af því besta við hreint og grænt land, vera það að þurfa ekki að kaupa vatn útí búð.

eins og mikill partur "siðmenntaða" heimsins.

[sveinn ólafsson]

sem gerðist ekki af náttúru völdum.

[sveinn ólafsson]

þegar ég hef sagt t.d bandaríkjamönnum og evrópubúum, frá því að hér sé hægt að drekka vatn úr flestum lindum, allavega enn. gapa þau af forundran og langar að koma.

[Sigurður Smári]

Hverjum er ekki sama hvort að jörðin farist eftir 50-100 ár, jafn ólíklegt og það hljómar, þegar snjór er hættur að koma á veturna þá kanski 50-100 ár, og þá verða allir sem eru á lífi í dag dauðir, take a chill pill

[Óskar Örn Arnarson]

Ég er í tárum eftir þessa grein. Mikið er ég þakklátur fyrir hugsandi Íslendinga.

[Elín]

Vá vá vá
Ég get ekki sagt að Björk hafi einhvern tímann verið í uppáhaldi hjá mér en hún kom mér á óvart með þessum pistli.
Það sama og maður hugsar daglega - við erum einstakt land en stjórnvöldin kaffæra okkur í byrjun og eru að gera allt til að eyðileggja framtíðina fyrir okkur.
En þetta heldur áfram og áfram og allt er að fara til anskotans í efnahaginum og við sem þjóð gerum ekkert í því.
Og leyfum þeim við stjórnvöldin að ráðskast með okkur. Vinnum okkar vinnu til að lifa og gerum ekki neitt í neinu.
Ég er alveg sammála því að ég treysti því ekki að við sem þjóð getum sameinast um sanngjarna kosningu og gert það sem rétt fyrir okkar ástríka land og þjóðina í heild - ekki bara þessa ríku sem verða ávalt ríkari.
Og ég get viðurkennt það að ég hef eflaust verið í þessum staðnaða pólitíska hóp sem gerir ekki neitt.
Alltaf að bíða eftir þessum eina sem getur dregið alla fram og komið öllu rétta til skila.
Björk - ótrúlegt en satt - þú fengir mitt atkvæði.

[Sigurgeir Orri]

Það er augljóst að hún er bara að apa upp dómgreindarskortinn og rangfærslurnar sem koma fram í Draumalandsbókinni, er ekki frá því að höfundur hennar hafi skrifað megnið af greininni.

Er það ekki einmitt til marks um sjálfstæði og baráttu við að fóta sig í alþjóðlegu umhverfi að selja orkuna of ódýrt? Við erum að sjóast á eigin spýtur en látum ekki Bandaríkin eða Danmörku eða aðra gera það fyrir okkur. Grænlendingar eru frumbyggjar, það er út í hött að líkja okkur við þá í sambandi við tengsl þeirra við Dani. Hvort er betra fyrir heiminn, ál framleitt með kolavirkjun eða ál framleitt með fallvatnsvirkun?

[Birgir Geir]

Björk þú ert heimsk...mjög svo heimsk...farðu úr landi og komdu aldrei aftur snobbaða tík

[Birgir Eiríksson]

Kæri Sigurgeir Orri, það er fullt til af virkjanlegum "lækjum" annarsstaðar en á Íslandi, t.d í mörgun löndum Suður-Ameríku, og það er fjandi hart að íslensk stjórnvöld eru á þeim buxunum að keppa við það sem við köllum "þriðja heims" ríki við að fá þessa álrisa til að menga og skemma Ísland.
En talandi um Draumalandið, ég man ekki betur en að allar staðreyndir sem Andri Snær setur fram séu vel rökstuddar með tilvitnunum, spurning hvort þú getir rökstutt að þarna sé um að ræða rangfærslur?